YÜZ ÖLÇÜMÜ: 9 579 km2
NÜFUSU: 1.158.400 (1990 Die)
Anadoluda anlatılan bazı efsanelerde adı geçen AMAZONLARIN İ.Ö. 20. yüzyıl ile İ.Ö. 12. yüzyıl arasında Samsun yöresinde yaşadıkları ileri sürülür. Yaşamlarında erkeklere sürekli olarak yer vermeyen savaşçı kadınlar topluluğu olduğu sanılan Amazonlar bu efsanelerden birine göre Terme Çayının Karadenize döküldüğü kesimde kurdukları bir kentte yaşıyorlardı. Karadenizden gemilerle gelen bir denizci halk, Yüzyıllardan beri kıyıda yaşayan Amazonların egemenliğine son vermiş. Bunun üzerine uzun saçlarıyla tanınan Amazonlar yaşamlarını sürdürebilmek için iç bölgelere çekilmek zorunda kalmış ve buralarda gizlenmişler. Amazonlar tanınmamak için saçlarını keserek toprağa gömmüşler. Daha sonra saçların gömüldüğü topraklardan tütün filizleri çıkmış. Kıyıldığında tütünlerin kadın saçını andırır biçimde tel tel olmasına neden olduğu sanılmaktadır. Yapılan kazı ve araştırma sonuçlarına göre çok eski bir yerleşim alanı olduğu anlaşılan Samsun yöresi, İ.Ö. yüzyıla kadar Kaskalar’in yurdu olan topraklar arasında yer alıyordu. İ.Ö. 7. yüzyıldan sonra Milletli denizcilerin Karadeniz kıyısında bazı ticaret kolonileri kurmaya başlaması ve Anadolu’ya çeşitli yönlerden göç dalgalarının gelmesine bağlı olarak bu yöreye de başka halk toplulukları yerleşti . İ.Ö. 6. yüzyılda Persler’in denetim kurmaya çalıştığı Samsun yöresi, İ.Ö. 3. yüzyılda Pantos Krallığına bağlandı. Daha sonra Roma İmparatorluğunun egemenliğine giren Samsun, 11. yüzyılda Bizans imparatorluğunun yerel yönetim birimlerinden Armeniakon Themasinin sınırları içindeydi. Bu sırada Anadolu’ya doğudan Girne’ye başlayan Türkmenler 11. yüzyıl sonlarına doğru Samsun yöresine kadar yayıldılar. Bir sure Bizanslılar ile Anadolu Selçukluları arasında yer değiştiren Samsun, 13. yüzyılda Kamnenos hanedanı tarafından kurulan Trabzon Rum İmparatorluğu’na bağlandı. Bazı girişimlerine karşın Anadolu Selçukluları tarafından ele geçirilemeyen Samsun yöresi bir sure İlhanlıların, Pervaneoğullarının, Eretna Beyliğinin, Kadı Burhaneddin Devletinin denetiminde kaldıktan sonra 1398’de Osmanlılarca alındı. Ama Osmanlılar 1402’de Timura yenilice Samsun yöresi bazı yerel yöneticiler tarafından paylaşıldı. Bir sure Candaroğulları, Kubaoğulları ve Taceddinoğulları tarafından yönetilen Samsun ili toprakları 1428de tümüyle Osmanlı Devletine katıldı. Kurtuluş Savaşının başlangıcın da Mustafa Kemalin Samsuna çıkması ve Samsun ile Havzada bazı çalışmalar yapması ilin yakın tarihinde önemli yer tutar. Bugünkü kent alanında ilk yerleşme, Milletli denizciler tarafından bir ticaret kolonisi olarak İ.Ö. 7 y.y. kurulan AMISOStur. Daha sonra kısa bir süre olarak Peiraieus olarak anılsa da bu ad yerleşmedi ve kentte gene Amisos dendi. Kent Bizans döneminde bir piskoposluk merkeziydi. Türkmenler tarafından kurulan yerleşme ise Yeni Amisos ve Müslüman Samsun olarak adlandırıldı. Osmanlı döneminde bütünleşen bu iki yerleşme 15 y.y. kadar CANIK adıyla geçti. 20. y.y. başında önemli bir ticaret merkezi olan kent, 1. Dünya Savaşı sırasında bir kaç kez topa tutuldu. Günümüzde Samsun Karadeniz Bölgesinin en büyük kentidir.